ทำไมซีรีส์ดี ๆ หลายเรื่องถึงจบกลิ้ง ปัญหาอยู่ที่ตรงไหน

Written by

in

เปิดซีรีส์ด้วยความตั้งใจเต็มร้อย ดูสามฤดูกาลแรกแบบวางมือถือไม่ลง แต่พอถึงตอนจบกลับนั่งเงียบอยู่หน้าจอ รู้สึกเหมือนถูกปล่อยมือกลางอากาศ คำถามเดียวที่ผุดขึ้นมาคือ “แค่นี้เองเหรอ” อารมณ์นั้นทั้งหงุดหงิด ทั้งเสียดายเวลา และที่แย่ที่สุดคือเถียงกับใครไม่ได้ เพราะคนที่ดูจบเหมือนกันก็พูดไม่ออกเหมือนกัน

ปฏิกิริยาแรกของคนดูส่วนใหญ่คือด่าคนเขียนบท หรือสาปแช่งคนสร้างที่ “ทำลายซีรีส์ในตำนาน” ซึ่งเข้าใจได้และมีบางกรณีที่สมควรโดนจริง ๆ แต่ถ้าถอยออกมาดูกลไกเบื้องหลัง จะเห็นว่าซีรีส์จำนวนไม่น้อยที่จบกลิ้งไม่ได้พังเพราะคนเขียนเก่งไม่พอ แต่พังเพราะแรงกดดันคนละแบบที่คนดูอย่างเราไม่เคยเห็น

ต้นตอที่หนึ่ง: การต่ออายุซีซันที่ไม่มีใครวางแผนไว้ตั้งแต่แรก

นี่คือปัญหาที่เกิดบ่อยที่สุดและคนดูมองไม่เห็น ตอนสร้างซีซันแรก ทีมเขียนบักมักเขียนเผื่อใจว่าอาจไม่ได้ไปต่อ เลยเขียนให้จบในตัวมันเองได้พอสมควร แต่พอเรตติงดี สตรีมมิ่งกดปุ่มต่อซีซันสองทันที ปัญหาคือเรื่องราวที่เคยมีจุดหมายชัดเจนกลับต้องถูกยืดออกไปอีกสิบตอน ทั้งที่แก่นเรื่องถูกใช้หมดไปแล้ว

ผลคือการ “เขียนไปเรื่อย ๆ” ตัวละครที่เคยมีเส้นทางชัดเจนเริ่มวนอยู่ในวงจรเดิม ปมที่เคยหนักแน่นถูกคลี่ช้าเกินไปเพื่อถ่วงเวลา แล้วพอถึงซีซันสุดท้ายที่ต้องเก็บทุกอย่างเข้าที่ คนเขียนก็เหลือพื้นที่แค่ไม่กี่ตอนในการมัดปมที่พอกไว้สี่ห้าปี ในขณะที่ตอนต้นเรื่องใช้เวลาสิบตอนในการปูเรื่องเดียว

แนวคิดเรื่อง “เรื่องเล่าแบบยืด” เป็นที่รู้จักในวงการบันเทิงมานาน พูดง่าย ๆ คือเมื่อรายได้ผูกกับจำนวนซีซัน ไม่ใช่คุณภาพของตอนจบ แรงจูงใจเชิงโครงสร้างก็ไม่ได้เอื้อให้ใครรีบจบสวย ๆ สักเท่าไร

ต้นตอที่สอง: การตัดงบที่มาถึงตอนที่เรื่องกำลังต้องการเงินที่สุด

ฟังดูขัดกับความรู้สึก แต่ซีซันสุดท้ายของหลายเรื่องคือซีซันที่ได้งบน้อยที่สุด เหตุผลทางธุรกิจตรงไปตรงมา: ซีซันสุดท้ายไม่ได้มีหน้าที่ดึงคนใหม่เข้ามา แค่ปิดเรื่องให้คนเก่าดูจบแล้วเลื่อนไปดูเรื่องอื่น ดังนั้นเมื่อต้องเลือกตัดงบ ผู้บริหารจึงมักตัดที่จุดที่ “ผลตอบแทนต่ำที่สุด” ซึ่งในสายตาคนทำบัญชีคือซีซันสุดท้ายนั่นเอง

สิ่งที่คนดูเห็นบนจอจึงกลายเป็นฉากต่อสู้ที่ดูโล่งผิดปกติ โลเคชันที่หายไปทั้งฉาก ตัวละครรองที่หายเงียบโดยไม่มีคำอธิบาย หรือตอนจบที่ถูกบีบให้จบในห้องเดียวเพราะเช่าสถานที่ไม่ได้ การตัดสินใจแบบนี้บางครั้งถูกประกาศเป็นข่าว เช่นกรณีที่สื่ออย่าง Reuters เคยรายงานถึงการปรับโครงสร้างและการตัดลดต้นทุนของสตูดิโอและแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง ซึ่งสะท้อนว่าการตัดงบเป็นแรงกดดันระดับอุตสาหกรรม ไม่ใช่เรื่องของเรื่องใดเรื่องหนึ่ง

เมื่องบถูกตัด สิ่งแรกที่หายไปมักไม่ใช่ของที่คนดูสังเกตเห็นทันที แต่มันคือ “เวลา” ของคนเขียนบท เวลาที่ใช้ขัดเกลาบทสนทนาและทดลองหาทางจบหลาย ๆ ทาง การจบกลิ้งจึงไม่ใช่เรื่องของไอเดียไม่ดี แต่เป็นเรื่องของไอเดียที่ดีไม่ได้รับเวลาพอให้โต

ต้นตอที่สาม: ความคาดหวังของคนดูที่ถูกสะสมไว้หลายปี

มีอีกปัจจัยที่เรามักลืมพูดถึง นั่นคือตัวคนดูเอง ตอนดูซีซันแรกเราดูแบบไม่มีอะไรจะเสีย แต่พอถึงตอนจบเราดูด้วยความคาดหวังที่สะสมมาตลอดสี่ห้าปี ความคาดหวังนี้มาจากทฤษฎีที่เราแต่ละคนสร้างขึ้นเองในหัว จากการเดา จากทฤษฎีแฟนคลับ จากคลิปวิเคราะห์บนยูทูบ

ปัญหาคือทฤษฎีในหัวคนดูกับทิศทางที่คนเขียนวางไว้แทบไม่เคยตรงกัน และเมื่อไม่ตรง คนดูก็มักตัดสินว่าคนเขียน “ทำพลาด” ทั้งที่จริงคือการเลือกที่ต่างกัน ใครที่เคยดูการรีบูตหรือรีเมคที่ล้มเหลวจะเห็นว่าความคาดหวังที่ผิดที่ผิดทางคือตัวฆาตกรเงียบที่ทำให้งานดี ๆ ถูกมองว่าแย่ได้เหมือนกัน รายละเอียดเรื่องนี้มีอยู่ในบทความเรื่อง รีเมคที่มักพลาด ซึ่งอธิบายกลไกคล้าย ๆ กันไว้ค่อนข้างชัด

ปัญหาที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่ “ตอนจบ” แต่อยู่ที่ “การวางแผน”

ถ้าจะสรุปให้เห็นภาพ ลองแยกดูว่าอะไรคือสาเหตุที่ทำให้ซีรีส์จบไม่ดี แล้วใครเป็นคนถือไม้บรรทัดในแต่ละขั้น

สาเหตุ เกิดตอนไหน ผลที่คนดูเห็น
ต่ออายุโดยไม่มีแผนระยะยาว หลังซีซันแรกประสบความสำเร็จ เรื่องยืด ปมวนซ้ำ ตัวละครถอยหลัง
เขียนไปเรื่อย ๆ ตามกระแส ระหว่างซีซันกลาง ๆ ตัวละครเปลี่ยนคาแรกเตอร์เพื่อความดราม่า
ตัดงบซีซันสุดท้าย ก่อนเข้าถ่ายทำ ฉากโล่ง ตัวละครหาย ตอนจบเร่งรัด
เปลี่ยนทีมเขียนบทกลางทาง ระหว่างการผลิต โทนเรื่องขาดความต่อเนื่อง
ความคาดหวังคนดูสูงเกินจริง ตลอดการรับชม รู้สึกผิดหวังแม้ตอนจบจะไม่ได้แย่

จะเห็นว่ามีแค่แถวสุดท้ายที่อยู่ในการควบคุมของคนดู ส่วนแถวอื่น ๆ เกิดขึ้นในห้องประชุมที่เราไม่มีทางเข้าไปนั่งด้วย

แล้วคนดูอย่างเราควรทำยังไง

คำตอบไม่ใช่ “ก็อย่าไปคาดหวัง” เพราะถ้าไม่คาดหวังเลยก็คงไม่ดู แต่คือการแยกให้ออกระหว่าง “ตอนจบที่แย่เพราะความคิดสร้างสรรค์ไปไม่ถึง” กับ “ตอนจบที่แย่เพราะระบบบีบให้เป็นแบบนั้น” สองอย่างนี้ให้ความรู้สึกเหมือนกันตอนนั่งดู แต่ต้นตอต่างกันคนละโลก และการรู้ว่าอะไรเป็นอะไรก็ช่วยให้เราเลือกได้ว่าจะลงทุนกับเรื่องไหนต่อ

อีกเรื่องที่ช่วยได้คือการดูสัญญาณตั้งแต่เนิ่น ๆ ถ้าซีรีส์เรื่องไหนเริ่มมีอาการ “ตัวละครทำในสิ่งที่ไม่สมเหตุสมผลเพื่อให้เรื่องไปต่อ” หรือมีตอนที่ดูแล้วรู้สึกว่าเต็มไปด้วยการถ่วงเวลา นั่นคือสัญญาณว่าการวางแผนระยะยาวอาจไม่มีตั้งแต่แรก และถ้าเลือกดูซีรีส์ที่จบในซีซันเดียวหรือมีตอนจบที่ถูกวางไว้ตั้งแต่ต้นเรื่อง ก็จะลดความเสี่ยงแบบนี้ได้มาก

สุดท้ายนี้ การโกรธตอนจบไม่ผิด แต่การรู้ว่าความโกรธนั้นควรไปลงที่ใครต่างหากที่จะทำให้เราไม่ต้องเสียอารมณ์ซ้ำ ๆ กับเรื่องถัดไป เพราะต่อให้บ่นยังไง ระบบที่ผูกกับจำนวนซีซันก็ยังอยู่ และซีรีส์เรื่องต่อไปที่จบกลิ้งก็ยังจะเกิดขึ้นอีก—เว้นแต่เราจะเลือกดูอย่างรู้เท่าทันมากขึ้น

ส่วนคนที่ทำงานในวงการก็คงรู้ดีว่าปัญหานี้แก้ได้ด้วยการวางแผนตั้งแต่ตอนเขียนตอนแรก และการยอมให้เรื่องจบตอนที่มันควรจบ ซึ่งฟังดูง่ายแต่กลับเป็นสิ่งที่ยากที่สุดในธุรกิจที่ทุกคนอยากได้ซีซันต่อไปเรื่อย ๆ

ข้อมูลประกอบบางส่วนเกี่ยวกับโครงสร้างธุรกิจสตรีมมิ่งและการตัดสินใจต่ออายุซีรีส์สามารถติดตามได้จากรายงานข่าวของสำนักข่าวชั้นนำอย่าง BBC และ The Guardian ซึ่งมีการรายงานเรื่องนี้เป็นระยะ ๆ อย่างต่อเนื่อง